Rehabilitacja funkcji poznawczych

Rehabilitacja funkcji poznawczych Konsekwencją każdego uszkodzenia mózgu w przebiegu udaru, urazu czy też chorób przewlekłych mających wpływ na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego, może być uszkodzenie funkcji regulujących zachowanie na poziomie odruchowym i świadomym. Warunkują one prawidłowe relacje z otoczeniem oraz efektywne poruszanie się w świecie zewnętrznym. Wyróżnia się wśród nich funkcje poznawcze (determinujące efektywność poszukiwania, odbioru i przetwarzania informacji), wykonawcze (zarządzające i kontrolujące zachowanie) i emocjonalno - afektywne (determinujące typ i siłę reakcji emocjonalnych oraz ogólny nastrój). Ich zaburzenie upośledza zachowanie pacjenta niejednokrotnie bardziej niż deficyt ruchowy (Seniów).

Do najczęściej sygnalizowanych problemów należą zaburzenia uwagi i pamięci pochodzenia ogólnomózgowego oraz nadreaktywność na bodźce o dużej sile oddziaływania (głośne dźwięki, intensywne światła, gwar), które w przypadku udaru lub urazu mózgu są specyficzne dla pierwszych kilku lub kilkunastu miesięcy od czasu zachorowania niezależnie od miejsca uszkodzenia mózgu. Szczególnie dają się we znaki w sytuacjach jednoczesnego oddziaływania wielu bodźców (większe grono, włączony telewizor, supermarket), a ich nasilenie potrafi być na tyle dokuczliwe, że znacząco utrudnia lub wręcz uniemożliwia prowadzenie rozmów, czytanie, rozwiązywanie problemów, robienie zakupów itp.

Natomiast w przypadku uszkodzeń szczególnych obszarów mózgu na plan pierwszy wysuwają się:

  • specyficzne, i niezależne od zdolności przypominania, zaburzenia rozpoznawania otoczenia;
  • specyficzne zaburzenia uwagi (np. zespół zaniedbywania stronnego);
  • zaburzenia funkcji językowych (mówienia i rozumienia mowy i tekstu, rozpoznawania i pisania liter i słów);
  • zaburzenia liczenia i rozpoznawania cyfr;
  • zaburzenia umiejętności wykonywania czynności ruchowych i posługiwania się przedmiotami;
  • nieradzenie sobie z czynnościami przestrzennymi;
  • specyficzne zaburzenia pamięci;
  • trudności w planowaniem, przewidywaniem skutków i kontrolowaniem wykonywanych czynności;
  • niemożność dostosowywania się do zmian i nieradzenie sobie z rozwiązywaniem problemów;
  • kłopoty z uświadamianiem sobie własnych deficytów;
  • specyficzne zaburzenia emocjonalne.

Rehabilitacja zaburzeń funkcji behawioralnych (inaczej zaburzeń zachowania) stanowi integralny element rehabilitacji neurologicznej i podlega takim samym regułom, jakie przyświecają rehabilitacji ruchowej.

Jest ona domeną neuropsychologów i neurologopedów (w przypadku zaburzeń funkcji językowych). W skład oddziaływań wchodzą:

  • rehabilitacja poznawcza,
  • terapia i psychoterapia zaburzeń emocjonalnych i osobowościowych (wspierana farmakoterapią),
  • readaptacja społeczna, w sytuacji gdy trwałe ograniczenia uniemożliwiają powrót do wykonywanych wcześniej funkcji społecznych i zawodowych.

Jedynymi przeciwwskazaniami dla wprowadzenia lub kontynuacji rehabilitacji jest niewyrównany stan somatyczny pacjenta oraz całkowita niemożność podjęcia rzeczowej współpracy (problemem szczególnym może być brak motywacji wynikający z uszkodzenia płatów czołowych mózgu). Wiek pacjenta nie stanowi przeciwwskazania dla intensywnej rehabilitacji poznawczej.

Czytaj również:

Wypróbuj bezpłatnie
Neuroformę


Przypisy

[1] J. Seniów, Rehabilitacja neuropsychologiczna chorych z zaburzeniami poznawczo-behawioralnymi po uszkodzeniu mózgu. w: Kurs nr 12. Neurorehabilitacja. Opara J., Kwolek A. (red.), Neurol Neurochir Pol 2005, 39(supl. 3):747-750.

[2] J. Seniów, Poudarowe ogniskowe zespoły poznawcze w kontekście rehabilitacji. Postępowanie w udarze mózgu. Aktualne (2003) zalecenia European Stroke Initiative. Medycyna Praktyczna 2003(11):przedruk.

[3] Wytyczne dotyczące leczenia udarów mózgu. Wersja robocza. XXI Zjazd Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, Poznań, 7-10 wrzesnia 2011, http://www.zjazdptn2011.skolamed.pl/