Diagnoza stwardnienia rozsianego

obrazek - stwardnienie rozsiane

Różnorodny i niejednoznaczny obraz objawów , ich nieregularne rozmieszczenie w czasie oraz występowanie symptomów niecharakterystycznych dla schorzeń neurologicznych sprawiają, że postawienie diagnozy w przypadku stwardnienia rozsianego  przysparza neurologom i diagnostykom wielu problemów. Pacjenci przed usłyszeniem właściwej diagnozy często słyszą kilka, kilkanaście a nawet kilkadziesiąt nazw chorób potencjalnie powodujących ich dolegliwości.[1] Podobnie do stwardnienia rozsianego objawiają się takie schorzenia jak np. zapalenia bakteryjne i wirusowe (borelioza, HIV, kiła), inne choroby naczyń mózgowych (udar mózgu , układowe zapalenie naczyń) czy też zapalenie nerwu wzrokowego, ostre, rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego oraz niektóre nowotwory.[2]

Diagnoza o stwardnieniu rozsianym również często więc bywa nieprawidłowa. W literaturze istnieje wiele badań wskazujących na wątpliwą skuteczność diagnozowania SM. Diagnozowanie często trwa nawet kilka lat a jego wyniki w wielu przypadkach wskazują wartości dalekie od skuteczności stuprocentowej. Jedną z pionierskich prac pokazujących skalę błędnego diagnozowania stwardnienia rozsianego było opracowanie opublikowane w 1997 roku, w którym przedstawiono wyniki diagnozy 366 pacjentów przez certyfikowanych neurologów. Jedynie w 65% przypadków poprawnie rozpoznano pewne wystąpienie SM.[3] Nieprawidłowa diagnoza o stwardnieniu rozsianym po pierwsze naraża pacjenta na skutki uboczne niewłaściwej terapii w przypadku przyjmowania leków modyfikujących przebieg choroby a po drugie, opóźnia stosowanie przez pacjenta właściwych rozwiązań dla danego schorzenia i tym samym ogranicza możliwości przeciwdziałania choroby.[4]

Rezonans magnetyczny

W związku z zaistniałymi w procesie diagnozy problemami, naukowcy wciąż opracowują nowe kryteria mające na celu polepszenie skuteczności i skrócenie czasu diagnozy, i tym samym niepewności pacjentów. Od około 20 lat, głównym narzędziem diagnostycznym i monitorującym występowanie i przebieg stwardnienia rozsianego jest rezonans magnetyczny (MRI – ang. Magnetic Resonance Imaging).[5]

W metodzie tej wykorzystywane są magnetyczne właściwości atomów wodoru. „Podstawą techniki MR jest zjawisko jądrowego rezonansu magnetycznego, czyli rezonansowego pochłaniania impulsów fal elektromagnetycznych o częstotliwości radiowej przez jądra atomowe umieszczone w stałym, zewnętrznym polu magnetycznym.”[6]

W badaniu tym obrazowany organ umieszczony jest więc w stałym polu magnetycznym. Wysyłane w kierunku badanego organu fale radiowe pochłaniane są jedynie przez tkanki, które spełniają warunek rezonansu. Warunkuje to między innymi ilość komórek wodoru w danej strukturze. W wyniku pochłaniania impulsu wewnątrz komórek powstaje pole magnetyczne, którego wartości odczytywane są na odbiornikach otaczających badaną część ciała. W rezultacie, po skomplikowanych obliczeniach komputerowych powstaje dostępny we wszystkich płaszczyznach obraz przestawiający różnice właściwości tkanek w danym organie.[7]

Rezonans magnetyczny jest więc metodą nieinwazyjną, która dostarcza różnopłaszczyznowych i dokładnych zdjęć organów, i która może dokładnie pokazać wszelkie nieprawidłowości w ich strukturze tkankowej.[8] Za pomocą rezonansu magnetycznego można obserwować całą przestrzeń centralnego układu nerwowego. W kontekście stwardnienia rozsianego, na obrazie MR można zaobserwować wszelkie zmiany spowodowane stwardnieniem rozsianym w postaci stanów zapalnych, ognisk demielinizacyjnych czy też obszarów, w których dochodzi do utraty aksonów. U ponad 90% pacjentów ze zdiagnozowanym SM, w obrazie MR występują widoczne ogniska demielinizacyjne.[9]

Badanie płynu mózgowo - rdzeniowego

Kolejnym istotnym badaniem w diagnostyce SM jest badanie płynu mózgowo – rdzeniowego (CSF – ang. cerebrospinal fluid). Jest to badanie stosowane głównie w celu wykluczenia wystąpienia innych schorzeń o zbliżonych symptomach takich jak kiła, HIV czy borelioza. Poza tym u około 30% pacjentów chorych na SM zauważalne jest występowanie w płynie mózgowo – rdzeniowym zasadowego białka mieliny a także różnych immunoglobulin, których występowanie może świadczyć o wystąpieniu SM. Płyn mózgowo – rdzeniowy pobiera się z rdzenia kręgowego w lędźwiowym lub szyjnym odcinku kręgosłupa a następnie wykonuje stosowne badania.[10]

Inne badania diagnostyczne w stwardnieniu rozsianym

Innymi badaniami mogącymi pomóc w diagnozie są np.: tomografia komputerowa, która do obrazowania organów wykorzystuje promienie rentgenowskie; elektroencefalografia badająca aktywność elektryczną mózgu czy też badanie wzrokowych potencjałów wywołanych (VEP – ang. Visual Evoked Potentials), w którym pacjent poddawany jest działaniu różnorodnych bodźców wzrokowych (emisja rozbłysków, zmieniający się obraz szachownicy), które mają sprawdzić poprawność działania dróg nerwowych umożliwiających prawidłową pracę zmysłu wzroku pacjenta.[11]

Podstawą do wykorzystania tej metody w diagnozie SM jest fakt, że jednym z częstych symptomów stwardnienia rozsianego jest zaburzenie widzenia, zapalenie nerwu wzrokowego i nieprawidłowości w strukturach mózgu odpowiedzialnych za wzrok. Badanie VEP potrafi skutecznie wykrywać wszelkie nieprawidłowości w korze wzrokowej pacjenta.[12]

Kryterium McDonalda

Od 2001 roku najbardziej powszechnym kryterium diagnostycznym jest kryterium McDonalda. Głównymi narzędziami diagnostycznymi tej metody są opisane powyżej: rezonans magnetyczny, badanie płynu mózgowo – rdzeniowego oraz badanie wzrokowych potencjałów wywołanych. Istotnym czynnikiem w kryterium McDonalda jest również skala czasowa. Trzy kategorie diagnozy formułowane na podstawie kryterium McDonalda to: stwardnienie rozsiane, możliwe stwardnienie rozsiane oraz nie stwardnienie rozsiane. [13] Metoda ta nie daje więc gwarancji jednoznacznej diagnozy. W przypadku gdy nie ma pewności stwierdzenia SM czyli w przypadku możliwego stwardnienia rozsianego, zarządza się kolejne badania oraz badania kontrolne wraz z obserwacją pacjenta.[14]

Czytaj również

Wypróbuj bezpłatnie
Neuroformę


Przypisy

[1] N. Levin, M. Mor, T. Ben-Hur, Patterns of Misdiagnosis of Multiple Sclerosis, IMAJ 2003, vol. 5, s. 490.

[2] A. Cztonkowska, D. Mirowska-Guzel, Stwardnienie rozsiane, w: A. Szczeklik, Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2006, s. 1943 - 1944.

[3] C. Poser, Misdiagnosis of multiple sclerosis. Lancet 1997, 349, cyt. w.: A. Potemkowski, Psychologiczne aspekty stwardnienia rozsianego, termedia wydawnictwo medyczne, Poznań 2010, s. 40.

[4] M.A. Lee, P. Palace, J. Palace, The diagnosis and differential diagnosis in multiple sclerosis, w: Multiple sclerosis for the practicing neurologist, Demos Medical Publishing, New York 2007, s. 39.

[5] R. Zivadinov, R. Bakshi, Role of magnetic resonance imaging in the diagnosis and prognosis of multiple sclerosis, w: Multiple sclerosis. Etiology, diagnosis, and new treatment strategies, red. M. J. Olek, Human Press Inc. 2005, s. 55.

[6] T. Siedlecki, H. Kowalski, Rezonans Magnetyczny, w: J. Fijuth, J. Zajgner, Radiologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, s. 29.

[7] Tamże, s. 29.

[8] D. Miller, I. McDonald, K. Smith, The diagnosis for multiple sclerosis, w: Ch. Confavreux, H. Lassmann, I. McDonald, D. Miller, J. Noseworthy, K. Smith, H. Wekerle, McAlpine’s multiple sclerosis, Elsevier Inc. 2006, s. 350 – 351.

[9] R. Zivadinov, R. Bakshi, Role of magnetic resonance imaging in the diagnosis and prognosis of multiple sclerosis, w: Multiple sclerosis. Etiology, diagnosis, and new treatment strategies, red. M. J. Olek, Human Press Inc. 2005, s. 55.

[10] M. Blackstone, Stwardnienie rozsiane. Przyczyny choroby, objawy, metody leczenia. Poradnik dla chorych i ich rodzin, Klub Dla Ciebie, Warszawa 2007, s. 43 – 44.

[11] Tamże, s. 45.

[12] A comparative study of visual evoked potentials in optic neuritis and optic neuritis with multiple sclerosis, P. Samsen i inn. Presented at the 21st congress of the Asia Pacific Academic of Ophthalmology, 10 – 14.06.2006 Singapore, dostęp na: http://www.si.mahidol.ac.th/th/publication/2007/Vol90_No.2_313_6218.pdf, dnia: 25.12.2011.

[13] D. Miller, I. McDonald, K. Smith, The diagnosis of multiple sclerosis, w: Ch. Confavreux, H. Lassmann, I. McDonald, D. Miller, J. Noseworthy, K. Smith, H. Wekerle, McAlpine’s multiple sclerosis, Elsevier Inc. 2006, s. 347 – 350.

[14] I. McDonald i inni, Recommended diagnostic criteria for multiple sclerosis: guidelines from the international panel on the diagnosis of multiple sclerosis, Wiley – Liss, Inc. 2001, s. 121 – 127.